شرایط و مراحل قانونی ثبت برند در ایران (گامبهگام)
شرایط و مراحل قانونی ثبت برند در ایران (گامبهگام)
مقدمه
برند یا علامت تجاری، نشانهای است که کالاها و خدمات یک شرکت را از دیگر رقبا متمایز میکند. ثبت برند در ایران از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا باعث محافظت قانونی از نام تجاری و جلوگیری از سوءاستفاده رقبا میشود. در این مقاله، مراحل قانونی ثبت برند را بهصورت کامل و دقیق بررسی میکنیم.
هر بازرگانی که محصول خود را به بازار عرضه می کند می تواند برای محصول خود ثبت برند مخصوصی نماید. به این طریق که باید برند مزبور را طبق قانون در اداره ی ثبت شرکت ها و علائم و اختراعات به ثبت رساند.
برای همین منظور ماده ی 2 قانون ثبت علائم و اختراعات مقرر داشته است که: «حق استعمال انحصاری برند فقط برای کسی شناخته خواهد شد که علامت خود را به ثبت رساند.» .برای ثبت برند لازم است که کلیه ی مدارک لازم قانونی فراهم باشد و با رعایت کامل مقررات، مراحل قانونی ثبت برند طی شده باشد.
نکات مهم در قوانین ثبت برند
در ثبت برند نکات مهمی وجود دارد و هر شخص که تصمیم به ثبت نمودن برند دارد باید از این نکات آگاه باشد. یکی از مواردی که هر فرد باید آن را مدنظر قرار دهد تا درخواست ثبت برند تجاری اش مورد تأیید قرار بگیرد، رعایت باید و نبایدهای ثبت برند است که در صورت عدم رعایت این موارد، درخواستش از سوی اداره ثبت برند قابل قبول نخواهد بود.
پس از این مورد نوبت به استعلام ثبت برند می رسد، شما پس از استعلام و بررسی سایت های مربوطه و اطمینان از عدم شباهت با برندهای دیگر می توانید خاطری آسوده از برند طراحی شده خود داشته باشید. استعلام ثبت برند تجاری یکی از گام های مهم در جهت ثبت برند است که شما را به این جواب می رساند که آیا برند مدنظر شما در حوزه ای که فعالیت دارید قبلاً به ثبت رسیده است یا خیر؟
اگر شما این موضوع را نادیده بگیرید در اصل یکی از ممنوعیتهای ثبت برند را زیر پا گذاشته اید. سریع ترین راه برای ثبت علامت تجاری همکاری با شرکت های ثبت برند می باشد. موسسه حقوقی فکر برتر یک مجموعه با تجربه در این حوزه می باشد که توانسته است رضایت مشتریان بسیاری را جلب نماید. شما نیز می توانید از طریق تماس با این مجموعه سفارش ثبت برند خود را به اطلاع کارشناسان مربوطه برسانید.
نحوه و مراحل ثبت برند
متقاضیان جهت ثبت اظهارنامه ی برند می بایست با ورود به سامانه ی http://iripo.ssaa.ir اقدام به ثبت برند نمایند. این سامانه جهت ثبت علائم تجاری در نظر گرفته شده است و شما می توانید بدون مراجعه ی حضوری به اداره ی ثبت علائم تجاری، علامت خود را ثبت نمایید.
پاسخ اداره صرفاً از طریق بخش پیگیری اظهارنامه و خلاصه پرونده قابل مشاهده است و تمامی مکاتبات در خصوص اظهارنامه از طریق همین سامانه، بخش ثبت انواع درخواست (رفع نقص، پرداخت حق الثبت، تمدید، انتقال و …) امکان پذیر است.
انتخاب نام تجاری مناسب
از آنجایی که مدت زمان اعتبار برند تجاری شما 10 سال است، در هنگام انتخاب اسم برند، توصیه می شود با بررسی دقیق و اصولی، بهترین نام را انتخاب کنید. برای شغل و کسب و کار خود باید نامی مناسب با موضوع فعالیت آن و طبق یکسری اصول روانشناسی و دیجیتال مارکتینگ انتخاب کنید تا در ذهن مخاطب باقی بماند.
از مهمترین ویژگی های نام تجاری مناسب می توان به موارد زیر اشاره نمود:
- توجه به معنی و مفهوم برند
- متفاوت و خاص بودن لوگو یا نشان تجاری
- کوتاه و ماندگار در ذهن افراد
- قابلیت ثبت بصورت لاتین یا بین المللی
- انتخاب طرحی مناسب و مرتبط به حوزه فعالیت برای لوگو
گرفتن استعلام های لازم جهت انتخاب نام
نام مورد نظر شما برای برند کسب و کارتان باید بدون نمونه مشابه باشد و در دسته شغلی شما قبلا این نام ثبت نشده باشد. در صورت وجود شباهت و انتخاب اسمی تکراری نام تجاری منتخب شما رد خواهد شد. اسمی که برای برند خود انتخاب می کنید باید از قوانین زیر پیروی کند:
- اسم انتخاب شده نباید مخالف قوانین کشور جمهوری اسلامی ایران باشد.
- اسامی که شامل علامت های جغرافیایی، اسامی افراد مشهور، تاریخی، ائمه باشند غیر قابل ثبت می باشند.
- ثبت لوگو یا برندی که شبیه به پرچم کشورها، علائم خاص مثل هلال احمر و … باشد غیر قابل قبول است.
- استفاده از واژه هایی که صفت برند شما را توصیف کند، مثل: بهترین، زیباترین و … ممنوع است.
- انتخاب اسم برند حاوی نام و نام خانوادگی مورد تائید نیست.
لذا چنانچه گقتیم، برای ثبت برند پس از ورود به سامانه ی گفته شده می بایست با کلیک روی لینک ثبت نام کلیه ی مراحل را گام به گام طی کنید. لازم است قبل از شروع مراحل، مدارک مورد نیاز را آماده نمایید و آن ها را اسکن کنید.
مدارک ثبت برند
شخص حقیقی: کپی شناسنامه، کارت ملی،کپی کارت بازرگانی (در صورتی که از حروف لاتین استفاده شده باشد)، کپی مجوز فعالیت (جواز تاسیس، پروانه ی بهره برداری، پروانه ی ساخت، جواز کسب یا کارت بازرگانی و یا هر گونه گواهی فعالیت صادره از نهادهای نظارتی و حاکمیتی دولتی)
شخص حقوقی: کپی شناسنامه، کپی کارت ملی،کپی روزنامه ی تاسیس و آخرین تغییرات شرکت (از آخرین تغییرات شرکت نباید بیش از دو سال گذشته باشد)، کپی مجوز فعالیت (جواز تاسیس، پروانه ی بهره برداری، پروانه ی ساخت، جواز کسب یا کارت بازرگانی و یا هر گونه گواهی فعالیت صادره از نهادهای نظارتی و حاکمیتی دولتی)، کارت بازرگانی (در صورتی که از حروف لاتین استفاده شده باشد)
نکته: در صورتی که در تصویر علامت یا نام مورد نظر شما جهت ثبت، کلمه یا حروف لاتین استفاده نشده باشد، ارائه ی کارت بازرگانی الزامی نخواهد بود.
پس از پایان مراحل، کد رهگیری را دریافت خواهید کرد و در صورت تایید مدارک توسط کارشناس مربوطه، دو نسخه قرارداد به آدرس شما ارسال خواهد شد. شما باید پس از امضای هر دو نسخه یکی از نسخ را به همراه مدارک برابر اصل شده و فیش واریزی به آدرس مرکز ارسال کرده و پس از دریافت مدارک، مراحل ثبت برند شروع خواهد شد.
بررسی اظهارنامه ثبت برند صرفاً بر اساس اولویت زمان ثبت آن ها در سامانه می باشد. لذا حضور متقاضیان محترم در اداره تاثیری در فرآیند انجام کار ندارد. پس از تکمیل فرم مربوطه توسط متقاضی در سامانه اداره ی مالکیت صنعتی، اظهارنامه را از لحاظ انطباق با شرایط و مقررات مندرج در این قانون بررسی می کند. در صورتی که اداره به دلیل رعایت الزامات قانونی و عدم وجود مشابه و یا عین برند درخواستی، علامت را قابل ثبت بداند، اجازه ی انتشار آگهی مربوط به آن را صادر می کند و در صورتی که در مدارک ارسالی و یا تنظیم محتوای اظهارنامه نقصی وجود داشته باشد ابلاغیه ی رفع نقص می فرستد.
پس از ثبت اظهارنامه در سایت مالکیت معنوی و دریافت برگه تایید باید به دفاتر اسناد رسمی مراجعه نموده تا اطلاعات شما در سامانه مورد تایید قرار گیرد. در صورت تایید از سوی دفاتر اسناد رسمی و دریافت گواهی امضا و فرم تایید اطلاعات، باید اطلاعات را در سامانه وارد کنید و نام کاربری و رمز عبور خود را دریافت نمایید. نام کاربری و رمز عبور را باید به دقت نگه دارید زیرا برای پیگیریهای بعدی و دریافت اطلاعات لازم، به آن نیاز خواهید داشت.
ابلاغیه ی رد اظهارنامه ثبت برند نیز زمانی اتفاق می افتد که در عنوان و یا تصویر علامت، الزامات قانونی رعایت نشده باشد یا اینکه پس از بررسی مشابه و یا عین علامت درخواستی برای کالاهای مورد نظر شما، قبلاً به نام شخص دیگری ثبت شده باشد وحالت دیگر نیز ممکن است زمانی پیش آید که بخشی از کالاها و یا خدمات قابل ثبت نباشد که در این صورت ابلاغیه ی رد بخشی از موارد خواسته شده در اظهارنامه صادر می شود. در ضمن، تاریخ ابلاغیه ای که در خلاصه پرونده رؤیت می شود به منزله ی تاریخ ابلاغ قانونی تلقی می شود.
لذا چنانچه گفته شد، اداره ی مالکیت صنعتی، اظهارنامه را از لحاظ انطباق با شرایط و مقررات مندرج در این قانون بررسی می کند و در صورتی که علامت را قابل ثبت بداند، اجازه ی انتشار آگهی مربوط به آن را صادر می کند. لازم به یادآوری است مطابق قانون، ثبت برند اختیاری است، مگر در مواردی که دولت آن را اجباری نماید.
تبصره ی ماده ی یک قانون ثبت، ثبت علائم و اختراعات مواردی را که دولت، داشتن و ثبت علامت تجارتی را که اجباری و از قاعده ی فوق مستثنی دانسته اعلام کرده و در اجرای این تبصره تصویبنامه ی مورخه 3/2/28 هیئت وزیران ثبت علائم کالاهای زیر را اجباری کرده است: داروهای اختصاصی (اسپسیالیته) مورد استعمال طبی یا بیطاری، مواد غذایی که در لفاف و ظروف مخصصوص باشند، نوشیدنی ها و آب های گازدار، لوازم آرایش که برای استعمال مستقیم بر روی پوست انسان به کار می رود.
طبق قانون، اظهارنامه ی ثبت برند به همراه نمونه علامت و فهرست کالاها یا خدماتی که ثبت برند برای آن ها درخواست شده و بر اساس طبقه بندی قابل اجرا یا طبقه بندی بین المللی باشد به اداره ی مالکیت صنعتی تسلیم می شود. پرداخت هزینه های ثبت برند، بر عهده ی متقاضی است و تمامی هزینه ها برای اظهارنامه با مالک ایرانی فقط از طریق همین سامانه قابل پرداخت است. لذا امکان ثبت درخواست هایی که هزینه ی مربوطه در بانک پرداخت شده باشد وجود ندارد.
پس از انتشار آگهی اظهارنامه و تا زمان ثبت برند، متقاضی از امتیازات و حقوقی برخوردار است که در صورت ثبت برخوردار خواهد بود. با این حال هرگاه به وسیله ی متقاضی ثبت، درباره ی عملی که پس از آگهی اظهارنامه انجام شده دعوایی مطرح شود و خوانده ثابت کند که در زمان انجام عمل، علامت قانوناَ قابل ثبت نبوده است، به دفاع خوانده رسیدگی و در مورد ثبت یا عدم علامت تصمیم مقتضی اتخاذ می شود. در صورتی که اداره ی مالکیت صنعتی تشخیص دهد که شرایط مندرج در این قانون رعایت شده است علامت را ثبت کرده و آگهی مربوط به ثبت آن را منتشر و گواهینامه ی ثبت را به نام متقاضی صادر می نماید.
مدت اعتبار ثبت برند ده سال از تاریخ تسلیم اظهارنامه ی ثبت آن می باشد. این مدت با درخواست مالک آن برای دوره های متوالی ده ساله با پرداخت هزینه ی مقرر قابل تمدید است. یک مهلت ارفاقی شش ماهه که از پایان دوره شروع می شود، برای پرداخت هزینه ی تمدید با پرداخت جریمه ی تاخیر در نظر گرفته می شود. هر ذی نفع می تواند از دادگاه، ابطال ثبت برند را درخواست نماید. رسیدگی به اختلافات ناشی از اجرا این قانون و آئین نامه ی اجرایی آن ،طبق ماده ی 59 ،در صلاحیت شعبه یا شعب خاصی از دادگاه های عمومی تهران می باشد.
چنانچه کسی تقاضای ثبت علامت بازرگانی معینی را کند و دیگری آن را عین علامت ثبت شده ی خود بداند یا آن را شبیه علامت خود تشخیص دهد به طوری که شباهت مذکور مصرف کنندگان عادی اجناس وی را به اشتباه اندازد می تواند به ثبت برند او اعتراض کند.
سیستم ثبت علامات تجارتی در ایران طریقه ی اعلامی است. رسیدگی اداره ی ثبت محدود است به اینکه علامت مقررات قانونی نباشد و شباهتی با علامات ثبت شده ی قبلی نداشته باشد. چون تشخیص شباهت بین دو علامت امری است نظری، ممکن است علامت طوری معرفی شده که در بدو امر شباهت با علامت ثبت شده ی قبلی معلوم نگردد یا اینکه صاحب علامت قبلی راجع به درجه ی شباهت با اداره ی ثبت موافق نباشد. زیرا قانون ثبت علائم تجارتی و اختراعات تصریح می کند که شباهت علامت با علامت دیگری که ثبت شده است به اندازه ای باشد که مصرف کنندگان عادی یعنی اشخاصی را که اطلاعات مخصوصی ندارند به اشتباه اندازد.
علاوه بر آن ممکن است شخصی هنوز تقاضای ثبت برند خود را ننموده باشد و قبل از آن که او اقدام کند شخص دیگری همان علامت را بخواهد به نام خود ثبت کند. به این جهت ماده ی 16 قانون ثبت علائم و اختراعات مقرر می دارد:
اشخاص ذیل می توانند نسبت به علامتی که تقاضای ثبت آن شده یا به ثبت رسیده است اعتراض کنند:
- کسانی که آن علامت را علامت تجارتی خود می دانند.
- کسانی که آن علامت با علامت آن ها به اندازه ای شباهت دارد که مصرف کنندگان عادی را به اشتباه می اندازد.
در هر یک از دو صورت فوق الذکر اگر معترض، کسی باشد که علامت قبلاَ به اسم او ثبت نشده است باید در حین اعتراض برای خود مطابق مقررات این قانون تقاضای ثبت کرده، حق الثبت و تمام مخارج مربوط به آن را قبلاَ تادیه نماید. در مورد کسانی که موسسه ی آن ها در خارج از ایران واقع است حق اعتراض مشروط به شرط معامله ی متقابل مذکوره در فقره ی دوم ماده ی 4 می باشد. بنابراین اعتراض به ثبت ممکن است قبل از ثبت به عمل آید و یا بعد از ثبت آن.
اعتراض قبل از ثبت برند
اعتراض قبل از ثبت برند باید در ظرف 30 روز از تاریخ انتشار آگهی مربوط به تقاضای ثبت علامت به عمل آید. معترض باید علاوه بر ذکر اسم و شغل و اقامتگاه خود کلیه ی دلایل و مدارک خود را نیز توضیح داده و ضمیمه کند.اداره ی ثبت موظف است در ظرف ده روز از تاریخ وصول اعتراض نامه مراتب را به درخواست کننده ی ثبت ابلاغ کند. چنانچه معترض ظرف 60 روز از تاریخ ابلاغ اعتراض نامه به متقاضی ثبت اعتراض خود را تعقیب ننمایند علامت تقاضا شده به نام درخواست کننده ی آن به ثبت خواهد رسید.
اعتراض بعد از ثبت برند
چون ممکن است اشخاص ذی نفع متوجه آگهی تقاضای ثبت برند نشوند یا آنکه بعد از ثبت علامت طریقه ی استعمال آن طوری باشد که مصرف کنندگان عادی را به اشتباه اندازد طبق ماده ی 22 قانون ثبت علائم و اختراعات اشخاص ذی نفع می توانند در ظرف سه سال بعد از تاریخ ثبت برند نسبت به آن اعتراض کنند.
اعتراض به رد تقاضای ثبت برند از طرف اداره ی ثبت
اداره ی ثبت قبل از قبولی تقاضای ثبت برند موظف است رسیدگی کند که آیا تقاضای ثبت مطابق اصول پیش بینی شده در قانون تنظیم شده و جزء علائم ممنوعه نیست و همچنین شباهتی با علامات ثبت شده ی قبلی ندارد و چنانچه تشخیص دهد که علامتی واجد شرایط لازم برای ثبت نیست اختیار دارد تقاضای ثبت برند را رد کند.
برای حفظ حقوق اشخاص در مورد مقابل تصمیمات اداره ی ثبت قسمت آخر ماده ی 7 قانون ثبت علائم و اختراعات مقرر می دارد: در صورتی که تقاضای ثبت برند رد شود علل رد باید صریحاً ذکر گردد.
اظهارنامه ثبت برند
یکی از نخستین گام ها در ثبت برند اظهارنامه ثبت آن می باشد. شما باید به این نکته توجه داشته باشید که مدارک ثبت برند شخص حقیقی وحقوقی با هم متفاوت است پس با دقت فراوان این موارد مهم را در نظر بگیرید. شما پس از بررسی های ابتدایی جهت ثبت و اطمینان از نام انتخابی خود باید اظهارنامه ثبت برند را به صورت آنلاین و الکترونیکی از طریق سایت به اداره ثبت برند ارسال نمایید.
این اظهارنامه پس از بررسی کارشناسان اداره ثبت برند در صورت تأیید، مسیر بعدی خود را طی خواهد کرد در غیر این صورت اگر اظهارنامه دچار نقصی باشد شما موظف به رفع آن در مهلت مقرر خواهید بود و اگر در تایم مقرر شده آن را برطرف نکنید برند شما رد خواهد شد.
به طور مثال اگر شما به جای ارسال مدارک ثبت برند شخص حقوقی مدارک شخص حقیقی را ارسال نمایید قطعاً درخواستتان برگشت زده خواهد شد. پس با خواندن این مطالب متوجه شده اید که اگر نکات مهم در قوانین ثبت برند را رعایت نمایید هیچ گونه برگشت درخواستی از سوی اداره ثبت برند نخواهید داشت.
۱. اهمیت ثبت برند و مزایای آن
۱.۱ چرا باید برند خود را ثبت کنیم؟
- حفظ مالکیت قانونی برند
- جلوگیری از کپیبرداری و سوءاستفاده رقبا
- افزایش ارزش تجاری کسبوکار
- امکان دریافت نمایندگی و اعطای مجوزهای تجاری
۱.۲ مزایای قانونی ثبت برند
- امکان پیگیری قضایی در صورت استفاده غیرمجاز از برند
- تسهیل دریافت وامهای بانکی و جذب سرمایهگذار
- ایجاد هویت متمایز در بازار
۲. شرایط لازم برای ثبت برند
۲.۱ چه کسانی میتوانند برند ثبت کنند؟
- اشخاص حقیقی (افراد عادی)
- اشخاص حقوقی (شرکتها و سازمانها)
۲.۲ شرایط کلی برند قابل ثبت
✅ منحصربهفرد باشد (مشابه برندهای ثبتشده نباشد)
✅ مغایر با قوانین و اخلاق عمومی نباشد
✅ گمراهکننده یا توهینآمیز نباشد
۲.۳ برندهایی که قابلیت ثبت ندارند
- اسامی عام (مثلاً کلمه “کفش” بهتنهایی قابل ثبت نیست)
- برندهای مشابه برندهای معروف جهانی
- علائم مخالف با شرع یا نظم عمومی
۳. مراحل قانونی ثبت برند در ایران
۳.۱ استعلام برند قبل از ثبت
قبل از اقدام به ثبت، باید از سامانه اداره مالکیت معنوی (iripo.ssaa.ir) استعلام بگیرید که برند شما قبلاً ثبت نشده باشد.
۳.۲ تهیه مدارک لازم
✅ برای اشخاص حقیقی:
- کپی کارت ملی و شناسنامه
- نمونه برند (لوگو یا نام تجاری)
- مجوز فعالیت (جواز کسب، پروانه بهرهبرداری و…)
✅ برای اشخاص حقوقی:
- کپی آگهی تأسیس شرکت
- روزنامه رسمی تأسیس و تغییرات شرکت
- کپی کارت ملی و شناسنامه مدیرعامل
۳.۳ ثبت اظهارنامه برند
- ورود به سامانه اداره مالکیت معنوی
- تکمیل فرم اظهارنامه ثبت برند
- انتخاب طبقهبندی کالا و خدمات
- پرداخت هزینه ثبت اظهارنامه
۳.۴ بررسی و تأیید توسط اداره مالکیت معنوی
- در صورت نبود مشکل، درخواست ثبت برند تأیید میشود.
- در صورت نقص مدارک، اداره مالکیت معنوی اخطار رفع نقص صادر میکند.
۳.۵ آگهی در روزنامه رسمی
پس از تأیید، برند باید در روزنامه رسمی کشور منتشر شود.
- اگر کسی در این مدت اعتراضی نداشته باشد، ثبت برند ادامه مییابد.
۳.۶ دریافت گواهی ثبت برند
در صورت عدم اعتراض، گواهی ثبت برند صادر میشود که به مدت ۱۰ سال اعتبار دارد.
۴. هزینههای ثبت برند در ایران
✅ هزینه ثبت اظهارنامه: بسته به تعداد طبقات برند متفاوت است.
✅ هزینه انتشار آگهی در روزنامه رسمی
✅ هزینه حقالثبت و دریافت گواهی نهایی
⸻
۵. تمدید و انتقال برند
۵.۱ نحوه تمدید برند
- برند ثبتشده برای ۱۰ سال معتبر است.
- قبل از پایان اعتبار، باید درخواست تمدید ثبت برند ارائه شود.
۵.۲ انتقال مالکیت برند
- امکان انتقال برند به شخص دیگر وجود دارد.
- انتقال باید در اداره مالکیت معنوی ثبت و در روزنامه رسمی منتشر شود.
۶. نکات کلیدی برای ثبت برند موفق
✅ از وکیل یا مشاور حقوقی برای ثبت برند کمک بگیرید.
✅ قبل از ثبت، استعلام برندهای مشابه را انجام دهید.
✅ مدارک موردنیاز را بهدرستی تکمیل کنید.
✅ فرآیند ثبت را از طریق سامانه رسمی پیگیری کنید.
⸻
نتیجهگیری
ثبت برند یکی از مهمترین اقدامات برای محافظت از نام تجاری و کسب مزایای قانونی است. با طی مراحل قانونی ثبت برند، میتوان از حقوق تجاری خود دفاع کرده و از مشکلات حقوقی جلوگیری کرد.
ثبت برند-سید سجاد میرکاظمی متخصص حقوق خصوصی 09122274983 وکیل پایه یک دادگستری
