همه چیز درباره دعوای چک برگشتی و نحوه وصول آن
همه چیز درباره دعوای چک برگشتی و نحوه وصول آن
مقدمه
چک یکی از ابزارهای مهم در معاملات مالی است، اما گاهی پرداخت آن با مشکل مواجه شده و برگشت میخورد. در این شرایط، دارنده چک میتواند از طریق راهکارهای قانونی برای وصول وجه اقدام کند. در این مقاله، به بررسی دعوای چک برگشتی، نحوه وصول آن و روشهای حقوقی و کیفری مربوطه میپردازیم.
۱. چک برگشتی چیست و چرا صادر میشود؟
۱.۱ تعریف چک برگشتی
چک برگشتی، چکی است که بانک به دلیل کمبود موجودی یا مشکلات دیگر قادر به پرداخت وجه آن نیست و به دارنده چک گواهی عدم پرداخت صادر میکند.
۱.۲ دلایل رایج برگشت خوردن چک
- عدم موجودی کافی در حساب صادرکننده
- انسداد حساب بانکی صاحب چک
- عدم مطابقت امضا با نمونه ثبتشده در بانک
- اشتباه در نوشتن مبلغ یا تاریخ چک
- مفقود شدن یا سرقت چک و اعلام فقدان به بانک
۲. روشهای قانونی برای وصول چک برگشتی
۲.۱ روش حقوقی (اقامه دعوا در دادگاه حقوقی)
✅ طرح دعوای مطالبه وجه چک
دارنده چک میتواند با ارائه اصل چک و گواهی عدم پرداخت، در دادگاه دعوای مطالبه وجه چک را مطرح کند.
✅ تقاضای توقیف اموال صادرکننده
طلبکار میتواند از دادگاه تقاضای توقیف اموال بدهکار را بهعنوان تأمین خواسته ارائه دهد تا از انتقال اموال وی جلوگیری شود.
۲.۲ روش کیفری (شکایت کیفری علیه صادرکننده چک)
✅ در چه شرایطی امکان شکایت کیفری وجود دارد؟
- چک باید دارای تاریخ باشد (چکهای بدون تاریخ قابل پیگیری کیفری نیستند).
- دارنده چک باید ظرف ۶ ماه از تاریخ صدور چک برای وصول آن به بانک مراجعه کند.
- در صورت برگشت خوردن چک، دارنده حداکثر ۶ ماه فرصت دارد تا شکایت کیفری را ثبت کند.
✅ مجازات صادرکننده چک بیمحل
طبق قانون جدید چک، اگر صادرکننده چک نتواند وجه را پرداخت کند، ممکن است با مجازاتهای زیر مواجه شود:
- حبس تا ۲ سال (بسته به مبلغ چک)
- ممنوعیت دریافت دستهچک جدید
- ممنوعالخروجی از کشور
۲.۳ روش اجرایی (اجرای ثبت بدون نیاز به دادگاه)
✅ وصول چک از طریق اجرای ثبت اسناد
اگر چک دارای کد رهگیری باشد، دارنده چک میتواند بدون مراجعه به دادگاه و مستقیماً از طریق اداره ثبت اسناد اقدام کند.
- درخواست صدور اجراییه از طریق ثبت اسناد
- توقیف اموال بدهکار
- ممنوعالخروج کردن صادرکننده چک
۳. تفاوت شکایت حقوقی و کیفری در چک برگشتی
معیار دعوای حقوقی شکایت کیفری
مرجع رسیدگی دادگاه حقوقی دادسرا و دادگاه کیفری
مهلت اقدام محدودیت زمانی ندارد حداکثر ۶ ماه از تاریخ صدور چک
نتیجه شکایت صدور حکم پرداخت وجه چک امکان حبس و مجازات
۴. نکات مهم در تنظیم و دریافت چک برای جلوگیری از مشکلات حقوقی
✅ چک را در وجه شخص خاص صادر کنید و از صدور چک حامل خودداری کنید.
✅ تاریخ چک را بهدرستی ثبت کنید و از امضای چک سفید خودداری نمایید.
✅ قبل از قبول چک، از اعتبار صادرکننده و موجودی حساب وی مطمئن شوید.
✅ چک را با قلمی ثابت و خوانا بنویسید تا از جعل یا تغییر آن جلوگیری شود.
۵. نحوه استعلام وضعیت اعتباری صادرکننده چک
✅ استعلام چک از طریق سامانه صیاد
دارندگان چک میتوانند از طریق سامانه صیاد بانک مرکزی، وضعیت اعتبار صادرکننده را بررسی کنند.
- ورود به سامانه بانک مرکزی
- وارد کردن شناسه ۱۶ رقمی چک
- مشاهده وضعیت اعتباری صادرکننده
✅ مزایای استفاده از چک صیادی
- جلوگیری از صدور چک بیمحل
- شفافیت بیشتر در معاملات
- کاهش دعاوی حقوقی و کیفری مربوط به چک برگشتی
چک یک سند تجاری پر کاربرد و با اهمیت است که مورد استفاده روزمره بسیاری از مردم قرار می گیرد. از همین رو قانونگذار برای تضمین سلامت در استفاده مردم از اسناد تجاری همچون چک مقرراتی را تدوین نموده است؛ چرا که عدم آگاهی نسبت به مسائل مربوط به چک، می تواند سبب بوجود آمدن مشکلاتی در این زمینه شود.
یکی از مسائل مهمی که در خصوص پرداخت چک وجود دارد آن است گاهی اوقات چک پرداخت نشده و در واقع، چک به صورت بلامحل صادر شده است. این نوع از چک ها را که در بانک برگشت می خورند را در اصطلاح چک برگشتی می گویند که اطلاع از نحوه وصول چک برگشتی موضوعی مبتلا به و مهم است.
به همین مناسبت، در ادامه این مقاله قصد داریم تا به پرسش چک برگشتی یا بلامحل چیست پاسخ داده و در خصوص موارد چک برگشتی یا بلا محل و نحوه وصول چک برگشتی توضیحاتی را ارائه دهیم. در آخر نیز به پرسش قانون چک برگشتی چیست پاسخ داده شده است. برای آشنایی با چک برگشتی و نحوه وصول چک بلامحل با ما همراه باشید.
چک برگشتی یا بلامحل چیست
در غیر این صورت، می توان چک را برگشت زد و علیه صادر کننده چک اقدامات قانونی لازم را انجام داد. این نوع از چک ها تحت عناوینی همچون چک بلامحل و یا چک پرداخت نشدنی یا چک برگشتی نیز نامگذاری شده اند. برگشت خوردن چک و استمرار در عدم تامین موجودی، برای صادر کننده عواقب سنگینی را به همراه دارد.
متاسفانه در طی سال های اخیر موارد صدور چک های برگشتی نیز به صورت بی رویه ای افزایش یافته است که همین مطلب، لزوم آشنایی با مقررات و قوانین مربوط به صدور چک را افزایش می دهد. به همین دلیل در ادامه موارد صدور چک برگشتی را ارائه می نماییم. لازم به ذکر است که در صورت برگشت خوردن چک، رفع سوء اثر چک برگشتی، تنها با استفاده از شرایط مقرر در ماده 5 مکرر قانون صدور چک، امکان پذیر خواهد بود.
۶. آیا امکان دریافت خسارت تأخیر تأدیه برای چک برگشتی وجود دارد؟
بله، دارنده چک میتواند در دادگاه درخواست خسارت تأخیر تأدیه نماید. این خسارت مطابق با نرخ تورم بانک مرکزی محاسبه شده و به مبلغ چک افزوده میشود.
موارد چک برگشتی یا بلا محل
در قانون، مواردی برای برگشت چک یا بلا محل بودن آن پیش بینی شده است که در صورت وجود هر یک از موارد ذکر شده، می توان چک را برگشتی یا بلامحل تلقی کرده و دارنده چک می تواند اقدامات قانونی لازم را برای وصول وجه چک انجام دهد؛ موارد چک برگشتی یا بلا محل و یا شرایط چک برگشتی عبارتند از:
1صادر کننده چک، وجه نقد کافی در حساب بانکی خود نداشته باشد و یا صاحب حساب تمام یا قسمتی از وجه چکی که صادر کرده است را از حساب بانکی برداشت نماید.
2صادر کننده با آگاهی نسبت به بسته بودن حساب خود، چک صادر کند و یا بعد از صادر کردن چک، حساب خود را مسدود نماید.
3زمانی که صادر کننده چک دستور دهد که وجه به دارنده چک پرداخت نشود.
4در صورتی که چک به صورتی تنظیم شده باشد که بانک به دلایلی مانند قلم خوردگی، عدم مطابقت امضا و یا اختلاف در مندرجات چک از پرداخت وجه به دارنده چک خودداری کند.
در راستای رسیدگی به دعاوی مربوط به چک یا به طور کلی به قواعد حاکم بر مراودات افراد با چک قانون صدور چک به تصویب رسیده است که تمام موارد مربوط به صدور و پرداخت چک، رد و تایید چک صیادی، نحوه ثبت و استعلام و قوانین چک بلامحل می پردازد. برای آشنایی بیشتر با این موضوع مطالعه مقاله زیر توصیه می گردد.
نتیجهگیری
چک برگشتی یکی از مشکلات رایج در معاملات تجاری است، اما با آگاهی از قوانین و روشهای وصول چک میتوان بهسرعت وجه آن را دریافت کرد. استفاده از سامانه صیاد، دقت در صدور چک و بهرهگیری از روشهای حقوقی و کیفری، بهترین راهکارها برای جلوگیری از مشکلات چک برگشتی هستند.
چک برگشتی-سید سجاد میرکاظمی وکیل پایه یک دادگستری 09122274983 متخصص امور تجاری و وصول مطالبات
